GR FR DE ES EN
21.4 C
Athens

Εφημερίδα - Ανθρώπινα Νέα ©

Δευτέρα, 27 Σεπτεμβρίου, 2021

Δικαιοσύνη

Διαβάστε ακόμη

Οι Συνθήκες αποδίδουν μεγάλη σημασία στη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης. Το 2009, εισήχθησαν αρκετά σημαντικά νέα χαρακτηριστικά: μια πιο αποτελεσματική και δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων που έρχεται ως απάντηση στην κατάργηση της παλιάς δομής του πυλώνα· αυξημένες εξουσίες για το Δικαστήριο της ΕΕ· και έναν νέο ρόλο για τα εθνικά κοινοβούλια. Τα βασικά δικαιώματα ενισχύονται από τον νομικά δεσμευτικό Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Νομική βάση
Άρθρο 3 παράγραφος 2 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ). Πρέπει να σημειωθεί ότι το άρθρο αυτό, το οποίο καθορίζει τους βασικούς στόχους της ΕΕ, αποδίδει μεγαλύτερη σημασία στη δημιουργία ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης (AFSJ) από την προηγούμενη Συνθήκη της Νίκαιας, καθώς ο στόχος αυτός αναφέρεται τώρα ακόμη και πριν από τη δημιουργία μιας εσωτερικής αγοράς.

Ο τίτλος V της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) – άρθρα 67 έως 89 – είναι αφιερωμένος στο AFSJ. Εκτός από τις γενικές διατάξεις, ο τίτλος αυτός περιέχει ειδικά κεφάλαια σχετικά με:

Πολιτικές για τους συνοριακούς ελέγχους, το άσυλο και τη μετανάστευση·
Δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις·
Δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις·
Αστυνομική συνεργασία.
Η Δανία δεν συμμετέχει στην έγκριση από το Συμβούλιο των μέτρων σύμφωνα με τον τίτλο V της ΣΛΕΕ(πρωτόκολλο 22 – «εξαίρεση» – απαλλάσσει τη Δανία από τη συμμετοχή της στην πολιτική). Ωστόσο, εφαρμόζει το κεκτημένο του Σένγκεν από το 2001 σε διακυβερνητική βάση. Όσον αφορά τη δικαστική συνεργασία σε αστικές υποθέσεις και τους κανόνες που ρυθμίζουν τα δικαστήρια που είναι αρμόδια για νομικές διαφορές αστικού ή εμπορικού χαρακτήρα μεταξύ ατόμων που διαμένουν σε διαφορετικά κράτη μέλη(«κανονισμός Βρυξέλλες Ι »), στις 19 Οκτωßουλήσεις 2005 , το Βασίλειο της Δανίας και η ΕΕ συνήψαν συμφωνία περί διεθνούς δικαιοδοσίας και αναγνώρισης και εκτέλεσης αποφάσεων σε αστικές και εμπορικές υποθέσεις. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος 2 της συμφωνίας, κάθε φορά που εγκρίνονται τροποποιήσεις, η Δανία πρέπει να κοινοποιεί στην Επιτροπή την απόφασή της για την εφαρμογή ή μη του περιεχομένου των τροποποιήσεων αυτών. Η Ιρλανδία συμμετέχει στη θέσπιση και την εφαρμογή ειδικών μέτρων μόνο μετά από απόφαση «opt-in» (πρωτόκολλο αριθ. 21).

Εκτός από τις διατάξεις αυτές, θα πρέπει επίσης να γίνεται αναφορά σε άλλα άρθρα που συνδέονται άρρηκτα με τη δημιουργία AFSJ. Αυτές περιλαμβάνουν το άρθρο 6 της ΣΕΕ σχετικά με τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Προστασία των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, το άρθρο 8 της ΣΛΕΕ για την εξάλειψη των ανισοτήτων, το άρθρο 15 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ σχετικά με την πρόσβαση στα έγγραφα των θεσμικών οργάνων, το άρθρο 16 της ΣΛΕΕ για την προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρακαι τα άρθρα 18 έως 25 της ΣΛΕΕ σχετικά με την απαγόρευση των διακρίσεων και την ιθαγένεια της Ένωσης. Ωστόσο, η ΣΛΕΕ εισήγαγε επίσης ορισμένες «ρήτρες πέδησης» όταν ένα κράτος μέλος θεωρεί ότι το σχέδιο νομοθεσίας θα επηρέαζε θεμελιώδεις πτυχές του συστήματος ποινικής δικαιοσύνης (άρθρο 82 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ) και κοινούς ελάχιστους κανόνες σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων για ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα με διασυνοριακή διάσταση (άρθρο 83 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ). Ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί αυτό στην πράξη είναι ο εξής: Ένα σχέδιο οδηγίας υποβάλλεται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και αναστέλλεται η συνήθης νομοθετική διαδικασία. Σε περίπτωση επίτευξης συναίνεσης, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, εντός προθεσμίας τεσσάρων μηνών, θα αναπέμψει το σχέδιο στο Συμβούλιο, το οποίο θα τερματίσει την αναστολή της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας.

Στόχοι
Οι στόχοι του AFSJ καθορίζονται στο άρθρο 67 της ΣΛΕΕ:

«Η Ένωση αποτελεί χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης με σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και των διαφόρων νομικών συστημάτων και παραδόσεων των κρατών μελών·
Διασφαλίζει την απουσία ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα για τα πρόσωπα και θεσπίζει κοινή πολιτική για το άσυλο, τη μετανάστευση και τον έλεγχο των εξωτερικών συνόρων, η οποία βασίζεται στην αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών μελών, η οποία είναι δίκαιη έναντι των υπηκόων τρίτων χωρών. Για τους σκοπούς του παρόντος τίτλου, οι απάτριδες αντιμετωπίζονται ως υπήκοοι τρίτων χωρών·
Η Ένωση προσπαθεί να διασφαλίσει υψηλό επίπεδο ασφάλειας μέσω μέτρων πρόληψης και καταπολέμησης του εγκλήματος, του ρατσισμού και της ξενοφοβίας, καθώς και μέσω μέτρων συντονισμού και συνεργασίας μεταξύ αστυνομικών και δικαστικών αρχών και άλλων αρμόδιων αρχών, καθώς και μέσω της αμοιβαίας αναγνώρισης των αποφάσεων σε ποινικές υποθέσεις και, εφόσον απαιτείται, μέσω της προσέγγισης των ποινικών νόμων·
Η Ένωση διευκολύνει την πρόσβαση στη δικαιοσύνη, ιδίως μέσω της αρχής της αμοιβαίας αναγνώρισης των δικαστικών και εξωδικαστικών αποφάσεων σε αστικές υποθέσεις».
Επιτεύγματα
Κύρια νέα χαρακτηριστικά που εισήγαγε η Συνθήκη της Λισαβόνας

1. Μια πιο αποτελεσματική και πιο δημοκρατική διαδικασία λήψης αποφάσεων

Η Συνθήκη της Λισαβόνας κατήργησε τον τρίτο πυλώνα, ο οποίος βασίστηκε στη διακυβερνητική συνεργασία, γενικολογώντας έτσι την κοινοτική μέθοδο στο AFSJ. Κατά κανόνα, οι νομοθετικές προτάσεις εγκρίνονται τώρα στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 294 της ΣΛΕΕ. Το Συμβούλιο ενεργεί με ειδική πλειοψηφία και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ως συννομοθέτης, γνωμοδοτεί μέσω της διαδικασίας συναπόφασης.

2. Ένας νέος ρόλος για τα εθνικά κοινοβούλια

Το άρθρο 12 της ΣΕΕ και τα πρωτόκολλα αριθ. Τα εθνικά κοινοβούλια έχουν πλέον στη θέση τους οκτώ εβδομάδες για να εξετάσουν οποιαδήποτε συγκεκριμένη νομοθετική πρόταση υπό το πρίσμα της αρχής της επικουρικότητας· μέχρι τη λήξη της εν λόγω προθεσμίας, δεν μπορεί να ληφθεί απόφαση σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με την εν λόγω πρόταση. Όσον αφορά το AFSJ, εάν το ζητήσει το ένα τέταρτο των εθνικών κοινοβουλίων, πρέπει να επανεξεταστεί μια πρόταση (άρθρο 7 παράγραφος 2 του πρωτοκόλλου αριθ. 2).

Οι διαδικασίες ακύρωσης μπορούν να παραπεμπθούν στο Δικαστήριο σε αντίθετη εφαρμογή της αρχής της επικουρικότητας με νομοθετική πράξη.

Τα εθνικά κοινοβούλια συμμετέχουν στην αξιολόγηση της Eurojust (άρθρα 85 και 88 της ΣΛΕΕ).

3. Αυξημένες εξουσίες για το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Το Δικαστήριο μπορεί τώρα να αποφαίνεται προδικαστικά, χωρίς περιορισμούς, για όλες τις πτυχές του AFSJ. Μετά τη λήξη πενταετούς μεταβατικής περιόδου από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας (δηλαδή από την 1η Δεκεμβρίου 2014), οι πράξεις στον τομέα της αστυνομικής συνεργασίας και της δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις που εκδόθηκαν δυνάμει της προηγούμενης Συνθήκης μπορούν επίσης να αποτελέσουν αντικείμενο τέτοιων διαδικασιών. Το ίδιο σύστημα εφαρμόζεται και στις διαδικασίες μη τήρησης υποχρέωσης (πρωτόκολλο αριθ. 36).

4. Σημαντικότερος ρόλος για την Επιτροπή

Το γεγονός ότι η Επιτροπή μπορεί να ασκήσει αγωγή για μη τήρηση υποχρέωσης κατά κρατών μελών που δεν συμμορφώνονται με τις διατάξεις που αφορούν το AFSJ αποτελεί σημαντικό νέο χαρακτηριστικό που παρέχει νέα εξουσία όσον αφορά την παρακολούθηση της εφαρμογής της νομοθεσίας.

5. Ενδεχόμενη συμμετοχή των κρατών μελών στην αξιολόγηση της εφαρμογής της πολιτικής AFSJ

Το άρθρο 70 της ΣΛΕΕ ορίζει ότι το Συμβούλιο μπορεί, κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής, να θεσπίζει μέτρα για τον καθορισμό των ρυθμίσεων βάσει των ρυθμίσεων βάσει των οποίο τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Επιτροπή, διενεργούν αντικειμενική και αμερόληπτη αξιολόγηση της εφαρμογής των πολιτικών AFSJ από τις αρχές των κρατών μελών.

Ο προγραμματιμικός ρόλος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου

Παράλληλα με τις αλλαγές που επέφεραν οι διαδοχικές Συνθήκες, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο διαδραμάτισε ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις και την πρόοδο που έχουν σημειωθεί σε διάφορους τομείς της AFSJ.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Τάμπερε τον Οκτώβριο του 1999 περιελάμβανε ειδική συνεδρίαση για να συζητηθεί ο τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένας χώρος ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, αξιοποιώντας στο έπακρο τις ευκαιρίες που προσφέρει η Συνθήκη του Αμστερνταμ.

Τον Νοέμβριο του 2004, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε νέο πενταετές σχέδιο δράσης, το πρόγραμμα της Χάγης.

Στις 10 και 11 Δεκεμβρίου 2009, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο ενέκρινε το πρόγραμμα της Στοκχόλμης. Αυτό το πολυετές πρόγραμμα για την περίοδο 2010-2014 επικεντρώθηκε στα συμφέροντα και τις ανάγκες των πολιτών και άλλων ανθρώπων στους οποίους έχει ευθύνη η ΕΕ.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας αναγνωρίζει επίσημα τον επιφανή ρόλο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου «[καθορισμός] των στρατηγικών κατευθυντήριων γραμμών για τον νομοθετικό και επιχειρησιακό σχεδιασμό εντός του χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης» (άρθρο 68 της ΣΛΕΕ). Τον Ιούνιο του 2014, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καθόρισε αυτές τις κατευθυντήριες γραμμές κατά τα επόμενα έτη. Είναι σύμφωνες με τις προτεραιότητες που καθορίζονται στο στρατηγικό θεματολόγιο για την ΕΕ, το οποίο εγκρίθηκε επίσης τον Ιούνιο του 2014.

Σύσταση εξειδικευμένων διοικητικών οργάνων AFSJ: οι οργανισμοί

Έχουν συσταθεί διάφοροι οργανισμοί για να βοηθήσουν στην εποπτεία των πολιτικών σε ορισμένους σημαντικούς τομείς του AFSJ: Europol, για την αστυνομική συνεργασία· τον Οργανισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κατάρτιση στην Επιβολή του Νόμου (CEPOL)· Eurojust, για τη δικαστική συνεργασία σε ποινικές υποθέσεις· τον Οργανισμό Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (FRA), ο οποίος ασχολείται με τα θεμελιώδη δικαιώματα και τις διακρίσεις· το Ευρωπαϊκό Κέντρο Παρακολούθησης Ναρκωτικών και Τοξικομανίας (ΕΚΠΝΤ)· τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex), ο οποίος είναι υπεύθυνος για τον συντονισμό των ελέγχων στα εξωτερικά σύνορα· την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Υποστήριξης για το Άσυλο (EASO)· και τον Οργανισμό της ΕΕ για τη λειτουργική διαχείριση συστημάτων ΤΠ μεγάλης κλίμακας στο AFSJ (eu-LISA).

Ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου
Το Κοινοβούλιο διαθέτει μια σειρά εργαλείων και εξουσιών που του επιτρέπουν να ασκεί πλήρως τον ρόλο του:

Νομοθετική αρμοδιότητα στον βαθμό που, από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας το 2009, το Κοινοβούλιο ενεργεί ως συννομοθέτης στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Αυτός έχει γίνει ο γενικός κανόνας, αλλά με ορισμένες εξαιρέσεις. Σε αυτά περιλαμβάνονται μέτρα που αποσκοπούν στη διασφάλιση της «διοικητικής συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων υπηρεσιών των κρατών μελών» (άρθρο 74 της ΣΛΕΕ), τα οποία εξακολουθούν να υπόκεινται σε «ειδική νομοθετική διαδικασία» με το Συμβούλιο να ενεργεί κατόπιν προτάσεως της Επιτροπής ή του ενός τετάρτου των κρατών μελών και μετά από διαβούλευση με το Κοινοβούλιο. Επιπλέον, εφαρμόζεται ειδική νομοθετική διαδικασία (το Συμβούλιο αποφασίζει ομόφωνα μετά από διαβούλευση με το Κοινοβούλιο) σχετικά με μέτρα που καθορίζουν τους όρους και τους περιορισμούς της αστυνομικής συνεργασίας (άρθρο 89 της ΣΛΕΕ) ή διατάξεις σχετικά με τα διαβατήρια, τα δελτία ταυτότητας και τις άδειες διαμονής (άρθρο 77 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ)·
Δημοσιονομική αρμοδιότητα, με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να είναι από κοινού υπεύθυνο, με το Συμβούλιο, για τον καθορισμό του προϋπολογισμού της ΕΕ για προγράμματα στον τομέα του AFSJ·
Έλεγχος των δραστηριοτήτων των οργανισμών της ΕΕ που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα πολιτικής, για παράδειγμα με την αποστολή αντιπροσωπειών στα κράτη μέλη ή στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, προκειμένου να εντοπίζονται τα προβλήματα και να επαληθεύεται ο τρόπος εφαρμογής της νομοθεσίας που θεσπίζεται σε επίπεδο ΕΕ·
Η εξουσία προσφυγής ακυρώσεως ενώπιον του Δικαστηρίου, την οποία το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο άσκησε, για παράδειγμα, προκειμένου να ζητήσει την ακύρωση ορισμένων διατάξεων νομοθετικών πράξεων;
Η εξουσία της πολιτικής πρωτοβουλίας, την οποία ασκεί το Κοινοβούλιο εγκρίνοντας εκθέσεις πρωτοβουλίας και ψηφίσματα για θέματα που θα μπορούσε να επιλέξει να αντιμετωπίσει.
Οι κύριες προτεραιότητες στις οποίες το Κοινοβούλιο δίνει συνεχώς έμφαση τα τελευταία χρόνια μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

Αναγνωρίζοντας και λαμβάνοντας υπόψη την αυξανόμενη σημασία του AFSJ στο πλαίσιο της ανάπτυξης της ΕΕ·
Κατάργηση του τρίτου πυλώνα και υπαγωγή των τομέων της αστυνομικής και δικαστικής συνεργασίας σε ποινικές υποθέσεις στο πεδίο εφαρμογής των διαδικασιών και της νομοθεσίας της ΕΕ, ώστε να μπορέσει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διαδραματίσει πλήρως δημοκρατικό ρόλο στη νομοθετική διαδικασία·
Κατάργηση της ομοφωνίας στο Συμβούλιο προκειμένου να διευκολυνθεί η λήψη αποφάσεων·
Διατήρηση μιας δίκαιης ισορροπίας μεταξύ της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων των πολιτών και των κατοίκων και των απαιτήσεων ασφάλειας και αντιτρομοκρατίας, και διασφάλιση ότι η ισορροπία αυτή αντικατοπτρίζεται στη νομοθεσία και στην εφαρμογή·
Ενίσχυση της προστασίας και της προώθησης των θεμελιωδών δικαιωμάτων, ιδίως μέσω της έγκρισης του νομικά δεσμευτικού Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της σύστασης Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων.

ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ

Προηγούμενο άρθροΑνακοίνωση
Επόμενο άρθροΣταθερότητα

Τελευταία άρθρα