GR FR DE ES EN
30.9 C
Athens

Εφημερίδα - Ανθρώπινα Νέα ©

Τρίτη, 21 Σεπτεμβρίου, 2021

Κοινή

Διαβάστε ακόμη

Η κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας (ΚΠΑΑ) είναι μια πολιτική που καθορίζει το πλαίσιο της ΕΕ στον τομέα της άμυνας και της διαχείρισης κρίσεων, συμπεριλαμβανομένης της αμυντικής συνεργασίας και του συντονισμού μεταξύ των κρατών μελών. Αναπόσπαστο μέρος της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) της Ένωσης, η ΚΠΑΑ έχει γεννήσει εσωτερικές πολιτικές και στρατιωτικές δομές της ΕΕ, επιτρέποντας στρατιωτικές και μη στρατιωτικές αποστολές και επιχειρήσεις στο εξωτερικό.

Νομική βάση

Η Συνθήκη της Λισαβόνας (γνωστή και ως Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ)), η οποία τέθηκε σε ισχύ το 2009, καθορίζει το συνολικό πλαίσιο για τη σημερινή ΚΠΑΑ, αποσαφηνίζει τις θεσμικές πτυχές της και ενισχύει τον ρόλο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου όσον αφορά την πολιτική.

Το άρθρο 41 της ΣΕΕ περιγράφει τη χρηματοδότηση της ΚΕΠΠΑ και της ΚΠΑΑ. Η πολιτική περιγράφεται περαιτέρω στα άρθρα 42 έως 46, στο κεφάλαιο 2 τμήμα 2 του τίτλου V («διατάξεις για την κοινή πολιτική ασφάλειας και άμυνας») και στα πρωτόκολλα 1, 10 και 11 και στις δηλώσεις 13 και 14. Ο ειδικός ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στην ΚΕΠΠΑ και την ΚΠΑΑ ορίζεται στο άρθρο 36 της ΣΕΕ.

Οι καινοτομίες στη Συνθήκη της Λισαβόνας έδωσαν την ευκαιρία να βελτιωθεί η πολιτική συνοχή της ΚΠΑΑ. Ο Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας, ο οποίος ενεργεί επίσης ως αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (ΑΠ/ΥΕ), κατέχει τον κεντρικό θεσμικό ρόλο, επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), προεδρεύοντας του Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων στη «σύνθεση των Υπουργών Άμυνας» (όργανο λήψης αποφάσεων ΚΠΑΑ της ΕΕ) και διευθύνοντας τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Άμυνας (ΕΟΑ). Ο Αντιπρόεδρος/ΥΕ – επί του παρόντος Josep Borrell – εκδίδει συνήθως προτάσεις για αποφάσεις σχετικά με την ΚΠΑΑ στα κράτη μέλη.

Διατάξεις της Συνθήκης για την ΚΠΑΑ

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (άρθρο 42 της ΣΕΕ) λαμβάνουν τις αποφάσεις σχετικά με την ΚΠΑΑ. Οι αποφάσεις αυτές λαμβάνονται ομόφωνα, με ορισμένες αξιοσημείωτες εξαιρέσεις που αφορούν τον ΕΟΑ (άρθρο 45 της ΣΕΕ) και τη μόνιμη διαρθρωμένη συνεργασία (PESCO, άρθρο 46 της ΣΕΕ), στην οποία εφαρμόζεται η ψηφοφορία με πλειοψηφία.

Η Συνθήκη της Λισαβόνας εισήγαγε την έννοια της ευρωπαϊκής πολιτικής δυνατοτήτων και εξοπλισμών (άρθρο 42 παράγραφος 3 της ΣΕΕ) και καθιέρωσε μια σύνδεση μεταξύ της ΚΠΑΑ και άλλων πολιτικών της Ένωσης, απαιτώντας από τον ΕΟΑ και την Επιτροπή να συνεργάζονται όταν είναι αναγκαίο (άρθρο 45 παράγραφος 2 της ΣΕΕ). Αυτό αφορά ιδίως τις πολιτικές της Ένωσης στον τομέα της έρευνας, της βιομηχανίας και του διαστήματος, για τις οποίες δόθηκε στο Κοινοβούλιο ισχυρότερος ρόλος όσον αφορά την ΚΠΑΑ.

Επιπλέον, το άρθρο 21 της ΣΕΕ υπενθυμίζει ότι η πολυμερής προσέγγιση βρίσκεται στο επίκεντρο της εξωτερικής δράσης της ΕΕ. Αυτό περιλαμβάνει τη συμμετοχή των εταίρων σε αποστολές και επιχειρήσεις ΚΠΑΑ, καθώς και τη συνεργασία σε διάφορα ζητήματα ασφάλειας και άμυνας. Η ΕΕ έχει δεσμευτεί σε διάφορα πλαίσια για βαθύτερο συντονισμό και συνεργασία, ιδίως με τον ΟΗΕ και τον Οργανισμό Βορειοατλαντικού Συμφώνου (ΝΑΤΟ), καθώς και – μεταξύ άλλων – την Αφρικανική Ένωση, την G5 Σαχέλ, τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη και την Ένωση Κρατών της Νοτιοανατολικής Ασίας.

ΚΠΑΑ: μια ταχέως εξελισσόμενη πολιτική

Η ΚΠΑΑ έχει εξελιχθεί σε μεγάλο βαθμό από την έναρξη ισχύος της Συνθήκης της Λισαβόνας, τόσο πολιτικά όσο και θεσμικά.

Τον Ιούνιο του 2016, η Αντιπρόεδρος/ΥΕ Federica Mogherini παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μια «παγκόσμια στρατηγική της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας» (EUGS), η οποία καθορίζει τη στρατηγική για την ΚΠΑΑ. Το EUGS προσδιορίζει πέντε προτεραιότητες για την εξωτερική πολιτική της ΕΕ: την ασφάλεια της Ένωσης· κρατική και κοινωνική ανθεκτικότητα προς ανατολάς και νότια της ΕΕ· την ανάπτυξη ολοκληρωμένης προσέγγισης των συγκρούσεων· συνεταιριστικές περιφερειακές τάξεις· και παγκόσμια διακυβέρνηση για τον 21ο αιώνα. Η εφαρμογή του ΓΕΣ θα πρέπει να επανεξετάζεται ετησίως σε διαβούλευση με το Συμβούλιο, την Επιτροπή και το Κοινοβούλιο.

Τον Νοέμβριο του 2016, η ΑΠ/ΥΕ υπέβαλε επίσης στο Συμβούλιο «σχέδιο εφαρμογής για την ασφάλεια και την άμυνα», το οποίο αποσκοπούσε στην υλοποίηση του οράματος που ορίζεται στο EUGS σε θέματα άμυνας και ασφάλειας. Το σχέδιο εξέθετε 13 προτάσεις, συμπεριλαμβανομένης συντονισμένης ετήσιας επανεξέτασης της άμυνας (CARD)· καλύτερη ταχεία αντίδραση της ΕΕ· και μια νέα ενιαία μόνιμη διαρθρωμένη συμφωνία συνεργασίας (PESCO) για τα κράτη μέλη που είναι πρόθυμα να αναλάβουν μεγαλύτερες δεσμεύσεις στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Παράλληλα, η κ. Μογκερίνι παρουσίασε στα κράτη μέλη ένα ευρωπαϊκό σχέδιο δράσης για την άμυνα (EDAP), με βασικές προτάσεις σχετικά με ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας (ΕΤΑ) που επικεντρώνεται στην έρευνα στον τομέα της άμυνας και την ανάπτυξη ικανοτήτων. Το σχέδιο αυτό ήταν ένα σημαντικό βήμα προς την εφαρμογή των εσωτερικών πολιτικών και στρατιωτικών δομών της ΕΕ που ορίζονται στην ΚΠΑΑ.

Από την έναρξη της θητείας του τον Δεκέμβριο του 2019, ο αντιπρόεδρος Josep Borrell έχει θέσει την ενίσχυση της ΚΠΑΑ στο επίκεντρο των εργασιών της ΕΕ και επιδιώκει και ενισχύει τις πρωτοβουλίες που ανέλαβε η κ. Mogherini.

Για να δώσει νέα ώθηση στο θεματολόγιο της για την ασφάλεια και την άμυνα, η ΕΕ εργάζεται τώρα για μια στρατηγική πυξίδα, η οποία επιδιώκει να παράσχει μια ενισχυμένη πολιτικοστρατιωτική κατεύθυνση για την ασφάλεια και την άμυνα της ΕΕ και να καθορίσει το επίπεδο φιλοδοξίας σε αυτόν τον τομέα. Το πρώτο βήμα, το οποίο έφτασε στο τέλος του τον Νοέμβριο του 2020, ήταν μια ολοκληρωμένη ανάλυση των απειλών και των προκλήσεων. Το δεύτερο βήμα, που βρίσκεται επί του παρόντος σε εξέλιξη, συνίσταται σε άτυπες συζητήσεις μεταξύ των κρατών μελών σχετικά με την ανάλυση απειλών και τις κύριες επιπτώσεις της, την ανάλυση του χάσματος ικανοτήτων και τις προτεραιότητες των κρατών μελών. Αυτή η φάση διαλόγου θα πρέπει να επιτρέψει στα κράτη μέλη να ενισχύσουν την κοινή τους κατανόηση των απειλών για την ασφάλεια που αντιμετωπίζουν συλλογικά και να ενισχύσουν την ευρωπαϊκή κουλτούρα ασφάλειας και άμυνας. Η διαδικασία αυτή έχει σχεδιαστεί για να αντιμετωπίσει την αυξανόμενη ανάγκη να μπορεί η ΕΕ να ενεργεί ως πάροχος ασφάλειας.

Οι αποστολές και οι επιχειρήσεις διαχείρισης κρίσεων είναι η πιο ορατή και απτή έκφραση της ΚΠΑΑ. Σύμφωνα με τον αντιπρόεδρο/hr Josep Borrell, η ενισχυμένη συμμετοχή μέσω αποστολών και επιχειρήσεων ΚΠΑΑ, με πιο ισχυρές αλλά και ευέλικτες εντολές, είναι καίριας σημασίας. Η στρατηγική πυξίδα αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των κενών του EUGS όσον αφορά τα εργαλεία και τα ιδρύματα διαχείρισης κρίσεων της ΕΕ και στην παροχή συνεκτικής καθοδήγησης για άλλες πρωτοβουλίες και σχετικές διαδικασίες (συμπεριλαμβανομένων των PESCO, EDF και CARD), θέτοντας σαφείς στόχους και στόχους.

Αν και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δεν έχει άμεσο ρόλο στη δημιουργία της Στρατηγικής Πυξίδας, αναμένεται να ενημερώνεται τακτικά και να του παρέχονται ευκαιρίες να εκφράζει τις απόψεις του σχετικά με τη διαδικασία, ιδίως κατά τη διάρκεια ενημερώσεων στην Υποεπιτροπή Ασφάλειας και Άμυνας (SEDE). Κατά τη διάρκεια της συνόδου του SEDE τον Απρίλιο του 2021, οι ευρωβουλευτές και οι εμπειρογνώμονες συζήτησαν τη διαδικασία αξιολόγησης των απειλών, την προστασία των παγκόσμιων κοινών και μια σαφή πορεία όσον αφορά τους στόχους, τα μέσα και τις δυνατότητες.

Εξελίξεις στην εργαλειοθήκη ΚΠΑΑ

Όσον αφορά την ανάπτυξη και την εναρμόνιση της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών, η ΚΠΑΑ είχε ορισμένες επιτυχίες από το 2016. Αυτές περιλαμβάνουν: την έναρξη λειτουργίας της PESCO· μόνιμη δομή διοίκησης και ελέγχου για τον σχεδιασμό και τη διεξαγωγή μη εκτελεστικών στρατιωτικών αποστολών· μηχανισμό χαρτογράφησης των αμυντικών δυνατοτήτων· ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο Άμυνας και τα δύο πρόδρομα προγράμματά του· βελτίωση της στρατιωτικής κινητικότητας· στρατηγική επανεξέταση της μη στρατιωτικής διάστασης της ΚΠΑΑ, η οποία έλαβε τη μορφή συμφώνου μη στρατιωτικής ΚΠΑΑ· έναν ευρωπαϊκό ειρηνευτικό μηχανισμό εκτός προϋπολογισμού· μια πιο ισχυρή πολιτική στον κυβερνοχώρο· και ισχυρότερη συνεργασία με το ΝΑΤΟ.

Το 2019-2020 πραγματοποιήθηκε ο πρώτος πλήρης κύκλος card, με τον ΕΝΤΑ να ενεργεί ως κάτοχος πένας. Η τελική έκθεση card υποβλήθηκε στους υπουργούς Άμυνας τον Νοέμβριο του 2020. Προσδιορίζει 55 ευκαιρίες συνεργασίας σε όλο το φάσμα δυνατοτήτων.

Τον Δεκέμβριο του 2020, το Συμβούλιο κατέληξε σε προσωρινή πολιτική συμφωνία με τους εκπροσώπους του Κοινοβουλίου σχετικά με κανονισμό για τη σύσταση του ΕΤΑ, στο πλαίσιο του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου (ΠΔΠ) για το 2021-2027. Με προϋπολογισμό του ΕΤΑ ύψους 8 δισεκατομμυρίων ευρώ για 7 χρόνια, η ΕΕ θα καταστεί ένας από τους τρεις κορυφαίους επενδυτές στον τομέα της αμυντικής έρευνας στην Ευρώπη.

Ο Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Ειρήνης είναι ένα από τα πιο πρόσφατα εργαλεία ΚΠΑΑ. Μέσω αυτού του μέσου, η ΕΕ θα χρηματοδοτήσει το κοινό κόστος των στρατιωτικών αποστολών και επιχειρήσεων ΚΠΑΑ, ενισχύοντας έτσι την αλληλεγγύη και τον επιμερισμό των βαρών μεταξύ των κρατών μελών. Με την ενίσχυση των ικανοτήτων των επιχειρήσεων στήριξης της ειρήνης και τρίτων χωρών και των οργανώσεων εταίρων σε στρατιωτικά και αμυντικά θέματα, θα συμβάλει στην αύξηση της αποτελεσματικότητας της εξωτερικής δράσης της ΕΕ.

Αποστολές και επιχειρήσεις ΚΠΑΑ από το 2003 έως το 2021

Από το 2003 και τις πρώτες επεμβάσεις στα Δυτικά Βαλκάνια, η ΕΕ έχει ξεκινήσει και διευθύνει 36 επιχειρήσεις και αποστολές σε τρεις ηπείρους. Από τον Μάιο του 2021, υπάρχουν 17 εν εξελίξει αποστολές και επιχειρήσεις ΚΠΑΑ, 11 από τις οποίες είναι μη στρατιωτικές και 6 στρατιωτικές, στις οποίες συμμετέχουν περίπου 5 000 στρατιωτικοί και μη στρατιωτικοί της ΕΕ που έχουν αναπτυχθεί στο εξωτερικό. Οι πιο πρόσφατες αποστολές και επιχειρήσεις υποστήριξαν την ασφάλεια στην Κεντροαφρικανική Δημοκρατία (EUAM RCA) και επέβαλαν το εμπάργκο όπλων του ΟΗΕ στη Λιβύη (EUNAVFOR MED IRINI). Οι αποφάσεις της ΕΕ για την ανάπτυξη αποστολών ή επιχειρήσεων λαμβάνονται συνήθως κατόπιν αιτήματος της χώρας εταίρου στην οποία παρέχεται βοήθεια ή/και βάσει ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.

Ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποστηρίζει παραδοσιακά την αμυντική ολοκλήρωση και συνεργασία της ΕΕ. Εξετάζει διεξοδικά την ΚΠΑΑ και μπορεί να αναλάβει την πρωτοβουλία να απευθυνθεί σχετικά με την ΑΠ/ΥΕ και το Συμβούλιο (άρθρο 36 της ΣΕΕ). Ασκεί επίσης έλεγχο επί του προϋπολογισμού της πολιτικής (άρθρο 41 της ΣΕΕ). Δύο φορές το χρόνο, το Κοινοβούλιο διεξάγει συζητήσεις σχετικά με την πρόοδο της εφαρμογής της ΚΕΠΠΑ και της ΚΠΑΑ και εγκρίνει εκθέσεις: μία για την ΚΕΠΠΑ, την οποία εκπόνησή της συνέταξε η Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων (AFET)· και μία για την ΚΠΑΑ, που καταρτίστηκε από την Υποεπιτροπή Ασφάλειας και Άμυνας (SEDE).

Τον Δεκέμβριο του 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοßούλιο ενέκρινε την ετήσια έκθεσή του σχετικά με την εφαρμογή της ΚΠΑΑ. Το Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει την υποστήριξή του προς την PESCO, την CARD και το ΕΤΑ, καθώς μπορούν να συμβάλουν στη μεγαλύτερη συνοχή, τον συντονισμό και τη διαλειτουργικότητα κατά την εφαρμογή της ΚΠΑΑ και να εδραιώσουν την αλληλεγγύη, τη συνοχή και την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ένωσης. Εκφράζει την ικανοποίηση του για τη δέσμευση της ΕΕ να αυξήσει «την παγκόσμια παρουσία και ικανότητά της να δράσει», καλώντας παράλληλα την ΑΠ/ΥΕ και το Συμβούλιο να «παράσχουν έναν κοινό επίσημο ορισμό της στρατηγικής αυτονομίας». Ζητεί αποτελεσματικότερες αποστολές ΚΠΑΑ μέσω της αύξησης της δυναμικής συμβολής των κρατών μελών και μέσω της ενσωμάτωσης της διάστασης του φύλου, μεταξύ άλλων. Εκφράζει επίσης την ικανοποίηση του για τις πρωτοβουλίες ανάπτυξης ικανοτήτων, σημειώνοντας την ανάγκη διασφάλισης της συνοχής τους. Η έκθεση ασχολήθηκε επίσης με ζητήματα που σχετίζονται με τις νέες τεχνολογίες, τις υβριδικές απειλές, τον έλεγχο των όπλων, τον αφοπλισμό και τα καθεστώτα μη διάδοσης, καθώς και τη συνεργασία με στρατηγικούς εταίρους όπως το ΝΑΤΟ, ο ΟΗΕ και το Ηνωμένο Βασίλειο. Από το 2012, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα εθνικά κοινοβούλια των κρατών μελών διοργανώνουν δύο διακοινοβουλευτικές διασκέψεις ετησίως για τη συζήτηση θεμάτων που αφορούν την ΚΕΠΠΑ. Η διακοινοβουλευτική συνεργασία στους τομείς αυτούς προβλέπεται από το πρωτόκολλο 1 της Συνθήκης της Λισαβόνας, το οποίο περιγράφει τον ρόλο των εθνικών κοινοβουλίων στην ΕΕ. Συνθήκη της Λισαβόνας επιτρέπει στο Κοινοβούλιο να διαδραματίσει πλήρη ρόλο στην ανάπτυξη της ΚΠΑΑ, καθιστώντας το έτσι εταίρο στη διαμόρφωση των εξωτερικών σχέσεων της Ένωσης και στην αντιμετώπιση προκλήσεων όπως αυτές που περιγράφονται στην έκθεση του 2008 σχετικά με την εφαρμογή της ευρωπαϊκής στρατηγικής ασφάλειας.

Για την εκπλήρωση αυτού του ρόλου, το Κοινοβούλιο διεξάγει τακτικές συζητήσεις, ακροάσεις και εργαστήρια αφιερωμένα σε θέματα όπως οι μη στρατιωτικές και στρατιωτικές αποστολές ΚΠΑΑ, οι διεθνείς κρίσεις με επιπτώσεις στην ασφάλεια και την άμυνα, τα πολυμερή πλαίσια για θέματα ασφάλειας, ελέγχου των όπλων και μη διάδοσης, η καταπολέμηση της τρομοκρατίας και του οργανωμένου εγκλήματος, οι ορθές πρακτικές για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της ασφάλειας και της άμυνας και οι νομικές και θεσμικές εξελίξεις της ΕΕ στους τομείς αυτούς. Μετά τη δήλωση της ΑΕ/ΥΕ του 2010 σχετικά με την πολιτική λογοδοσία, το Κοινοβούλιο συμμετέχει σε κοινές συνεδριάσεις διαβούλευσης (ΜΕΚ) που πραγματοποιούνται σε τακτική βάση για την ανταλλαγή πληροφοριών με το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ) και την Επιτροπή.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο υποβάλλει επίσης ερωτήσεις και υποβάλλει προφορικές προτάσεις στην ΕΥΕΔ σχετικά με την ΚΠΑΑ, ιδίως κατά τη διάρκεια των συνεδριάσεων του SEDE. Για παράδειγμα, τον Ιανουάριο του 2021, ορισμένα μέλη του SEDE πρότειναν στην Επιτροπή να δημιουργήσει μια ad hoc ομάδα για να αντισταθμίσει την έλλειψη προσωπικού που διατίθεται από τα κράτη μέλη σε μη στρατιωτικές αποστολές.

ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ

Προηγούμενο άρθροΣυλλήψεις
Επόμενο άρθροΒοήθεια

Τελευταία άρθρα

Συμπεράσματα

Αποτίμηση

Αρχαιοκαπηλία

Παραβίαση

Προκαλεί