GR FR DE ES EN
18.4 C
Athens

Εφημερίδα - Ανθρώπινα Νέα ©

Δευτέρα, 29 Νοεμβρίου, 2021

Οι σχέσεις ΕΕ-Αφρικής

Διαβάστε ακόμη

Οι σχέσεις ΕΕ-Αφρικής διέπονται από τη συμφωνία του Κοτονού και την κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ, οι οποίες περιλαμβάνουν και οι δύο πολιτικές, οικονομικές και αναπτυξιακές διαστάσεις. Η πρώτη πρόκειται να λήξει τον Νοέμβριο του 2021 και επαναδιαπραγματεύεται, ενώ η δεύτερη αντικαθίσταται σταδιακά από την πρόταση της Επιτροπής για μια νέα στρατηγική Αφρικής-ΕΕ. Η ΕΕ εργάζεται ενεργά για την προώθηση της ειρήνης και της ασφάλειας στην Αφρική και συνεργάζεται με την Αφρικανική Ένωση (ΑΕ) σε διάφορους διαλόγους πολιτικής, μεταξύ των οποίων για τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Η μετανάστευση έχει αναδειχθεί σε βασικό στοιχείο των σχέσεων Αφρικής-ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης, το οποίο ήταν ο κύριος δίαυλος για την αναπτυξιακή συνεργασία της ΕΕ στην Αφρική, αντικαθίσταται από το ολοκληρωμένο μέσο γειτονίας, ανάπτυξης και διεθνούς συνεργασίας (NDICI).

Νομική βάση

άρθρο 217 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ)·
Συμφωνία εταιρικής σχέσης μεταξύ της ομάδας κρατών της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού (ΑΚΕ) και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της (συμφωνία του Κοτονού)·

Συμφωνία εμπορίου, ανάπτυξης και συνεργασίας (TDCA) μεταξύ της Δημοκρατίας της Νότιας Αφρικής και της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της.
Η συμφωνία του Κοτονού

Οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της υποσαχάριας Αφρικής διέπονται επί του παρόντος από τη συμφωνία του Κοτονού, η οποία καθορίζει τη βάση για τις σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και 78 χωρών της ομάδας ΑΚΕ. Το Νότιο Σουδάν δεν έχει υπογράψει τη συμφωνία.

Οι σχέσεις ΕΕ-ΑΚΕ χρονολογούν τις συμβάσεις λομέ I-IV (1975-2000) για τη θέσπιση αναπτυξιακών διατάξεων συνεργασίας και εμπορίου, οι οποίες επιτρέπουν στο 99,5% των προϊόντων από χώρες ΑΚΕ την ελεύθερη πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά. Η Λομέ διαδέχθηκε τη συμφωνία του Κοτονού, η οποία υπεγράφη στις 23 Ιουνίου 2000 και ισχύει για 20 χρόνια. Στόχος της συμφωνίας του Κοτονού είναι η εξάλειψη της φτώχειας με την πληρέστερη ένταξη των χωρών ΑΚΕ στην παγκόσμια οικονομία. Το Κοτονού χρησιμοποιεί τον όρο «εταιρική σχέση», τονίζοντας την αμοιβαία δέσμευση και ευθύνη, και δίνει έμφαση στον πολιτικό διάλογο, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη δημοκρατία και τη χρηστή διακυβέρνηση. Η συμφωνία εφαρμόζεται από κοινά θεσμικά όργανα ΑΚΕ-ΕΕ, συμπεριλαμβανομένου ενός Συμβουλίου Υπουργών, μιας Επιτροπής Πρέσβεων και μιας Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ίσης Εκπροσώπησης. Υπήρξαν δύο αναθεωρήσεις της συμφωνίας του Κοτονού, το 2005 και το 2010 αντίστοιχα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο έδωσε τη συγκατάθεσή του για την επικύρωση της αναθεώρησης του 2010 τον Ιούνιο του 2013, αλλά εξέφρασε «τις ισχυρότερες επιφυλάξεις του σχετικά με τμήματα της συμφωνίας που δεν αντικατοπτρίζουν τη θέση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και τις αξίες της Ένωσης». Το Κοινοβούλιο αντιτάχθηκε, ειδικότερα, στην απουσία ρητής ρήτρας σχετικά με την “απαγόρευση των διακρίσεων λόγω γενετήσιου προσανατολισμού”.

Καθώς η συμφωνία του Κοτονού θα λήξει τον Νοέμβριο του 2021, οι συζητήσεις για το πλαίσιο μετά το Κοτονού έχουν σχεδόν οριστικοποιηθεί. Το 2015, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κίνησε μια διαδικασία προβληματισμού, η οποία περιελάμβανε ευρεία δημόσια διαβούλευση και διαδικασία αξιολόγησης. Ο προβληματισμός αυτός είχε ως αποτέλεσμα τη δημοσίευση, τον Νοέμβριο του 2016, κοινής ανακοίνωσης, στην οποία καθορίζονται διαφορετικές επιλογές πολιτικής για το μέλλον. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με το μέλλον των σχέσεων ΑΚΕ-ΕΕ μετά το 2020 τον Οκτώβριο του 2016. Η ανακοίνωση της Επιτροπής ακολουθήθηκε τον Δεκέμβριο του 2017 από πρόταση για τις διαπραγματευτικές οδηγίες. Το έγγραφο αυτό συζητήθηκε στο Κοινοβούλιο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2018 και το Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα με το οποίο εξέφραζε τη θέση του στις 14 Ιουνίου 2018. Η διαδικασία αυτή κορυφώθηκε με τη διαπραγματευτική εντολή της ΕΕ, η οποία εκδόθηκε τον Ιούνιο του 2018, ενώ οι χώρες ΑΚΕ εξέδωσαν την εντολή τους τον Μάιο. Ο διάλογος ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2018 και οι διαπραγματεύσεις πιθανότατα θα συνεχιστούν και το 2021. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να συνίσταται στη δημιουργία μιας δομής τριών πυλώνων, η οποία θα αντιστοιχεί στις γεωγραφικές περιοχές της Αφρικής, της Καραϊβικής και του Ειρηνικού, με μια υπερ-δομή των χωρών ΑΚΕ με ομπρέλα. Τέσσερις κοινοβουλευτικές συνελεύσεις θα στηρίζουν τη δομή: μια κοινοβουλευτική συνέλευση ίσης εκπροσώπησης ΑΚΕ-ΕΕ και τρεις περιφερειακές κοινοβουλευτικές συνελεύσεις: ΕΕ-Αφρική, ΕΕ-Καραϊβικής και ΕΕ-Ειρηνικού.

Η κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ (JAES)

Η γενική πολιτική της ΕΕ έναντι και των 54 αφρικανικών κρατών είναι η κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ (JAES). Το JAES εγκρίθηκε από ευρωπαίους και αφρικανούς ηγέτες στη δεύτερη σύνοδο κορυφής ΕΕ-Αφρικής, στη Λισαβόνα τον Δεκέμβριο του 2007. Σκοπός της στρατηγικής ήταν να οδηγήσει τη σχέση Αφρικής-ΕΕ σε ένα νέο στρατηγικό επίπεδο με ενισχυμένη πολιτική εταιρική σχέση και ενισχυμένη συνεργασία σε όλα τα επίπεδα. Οι στόχοι του είναι:

Να προχωρήσουμε πέρα από την αναπτυξιακή συνεργασία, ανοίγοντας τις σχέσεις Αφρικής-ΕΕ σε ζητήματα κοινού πολιτικού ενδιαφέροντος·
Να προχωρήσουμε πέρα από καθαρά αφρικανικά ζητήματα, προς την αποτελεσματική αντιμετώπιση παγκόσμιων προκλήσεων όπως η μετανάστευση, η κλιματική αλλαγή, η ειρήνη και η ασφάλεια·

Στήριξη των φιλοδοξιών της Αφρικής να ενθαρρύνει τις διαπεριφερειακές και ηπειρωτικές απαντήσεις σε αυτές τις σημαντικές προκλήσεις·
Να εργαστούμε για μια πολυκεντρική εταιρική σχέση, η οποία θα διασφαλίζει την καλύτερη συμμετοχή των αφρικανών και ευρωπαίων πολιτών.
Η πέμπτη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Αφρικανικής Ένωσης (ΑΕ) πραγματοποιήθηκε στην Ακτή του Ελεφαντοστού τον Νοέμβριο του 2017, με επίκεντρο την «Επένδυση στη Νεολαία». Αυτό είναι ένα βασικό ζήτημα και για τους δύο εταίρους, καθώς το 60% του αφρικανικού πληθυσμού είναι ηλικίας κάτω των 25 ετών. Στο πλαίσιο της προετοιμασίας αυτής της εκδήλωσης, τον Μάιο του 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και ο Αντιπρόεδρος της Επιτροπής/Ύπατος Εκπρόσωπος της Ένωσης για θέματα εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφαλείας (ΑΠ/ΥΕ) εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση για μια ανανεωμένη ώθηση της εταιρικής σχέσης Αφρικής-ΕΕ. Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο φιλοξένησε διάσκεψη υψηλού επιπέδου για την προώθηση του οράματός του για μια νέα εταιρική σχέση ενόψει της συνόδου κορυφής, συγκεντρώνοντας πολιτικούς ηγέτες της ΕΕ και της Αφρικής και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για να συζητήσουν την ειρήνη και την ασφάλεια, την οικονομική ανάπτυξη, τη μετανάστευση και τη νεολαία. Κατά τη σύνοδο κορυφής, οι ηγέτες της ΕΕ και της Αφρικής ενέκριναν κοινή δήλωση σχετικά με τις κοινές προτεραιότητες για μια εταιρική σχέση ΕΕ-Αφρικής σε τέσσερις τομείς: i) οικονομικές ευκαιρίες για τη νεολαία· ii) ειρήνη και ασφάλεια, iii) κινητικότητα και μετανάστευση· και iv) τη συνεργασία και τη διακυβέρνηση. Καταδίκασαν επίσης την απάνθρωπη μεταχείριση μεταναστών και προσφύγων στη Λιβύη, υιοθετώντας κοινή δήλωση για το θέμα.

Μεταγενέστερες εξελίξεις

Στις 9 Μαρτίου 2020, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και η ΑΠ/ΥΕ εξέδωσαν κοινή ανακοίνωση προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με τίτλο «Προς μια ολοκληρωμένη στρατηγική με την Αφρική». Προτείνει ενισχυμένη συνεργασία με επίκεντρο πέντε τομεακές εταιρικές σχέσεις: πράσινη μετάβαση και πρόσβαση στην ενέργεια· ψηφιακό μετασχηματισμό· βιώσιμη ανάπτυξη και απασχόληση· ειρήνη και διακυβέρνηση· μετανάστευσης και κινητικότητας.

Τον Ιούλιο του 2020, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απάντησε παρουσιάζοντας σχέδιο έκθεσης ιδίας πρωτοβουλίας με θέμα «Μια νέα στρατηγική ΕΕ-Αφρικής – μια εταιρική σχέση για βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη». Η έκθεση, η οποία εγκρίθηκε στα τέλη Μαρτίου 2021 στην Ολομέλεια, ενισχύει και ολοκληρώνει ορισμένα μέρη της στρατηγικής, όπως η βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη, ενώ ζητεί να δοθεί ενισχυμένη έμφαση σε άλλα, όπως η ανθρώπινη ανάπτυξη, η κοινωνική ένταξη, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ενδυνάμωση των γυναικών και των νέων και η ανθεκτική, κυρίως μικρής κλίμακας γεωργία. Όσον αφορά τη μετανάστευση, η έκθεση θεωρεί ότι η επιτυχία της εταιρικής σχέσης θα εξαρτηθεί από σημαντικές βελτιώσεις στις ευκαιρίες κινητικότητας και ζητεί την ανάπτυξη διαύλων νόμιμης μετανάστευσης.

Η έκτη σύνοδος κορυφής ΑΕ-ΕΕ είχε προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στα τέλη Οκτωβρίου 2020, αλλά αναβλήθηκε για το φθινόπωρο του 2021 ή, πιθανότατα, για το πρώτο εξάμηνο του 2022.

Σύμφωνα τόσο με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και με την Επιτροπή της Αφρικανικής Ένωσης, η σύνοδος κορυφής θα πρέπει να αφιερωθεί στον καθορισμό μιας νέας ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ με την Αφρική. Η στρατηγική αυτή θα αντικαταστήσει και θα αναβαθμίσει την υφιστάμενη κοινή στρατηγική Αφρικής-ΕΕ. ” στρατηγική ΕΕ-Αφρικής που συμφωνήθηκε επί του παρόντος από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το Συμβούλιο και το Κοινοβούλιο θα προταθεί ως ευρωπαϊκή πρόταση, ενώ η Αφρικανική Ένωση βρίσκεται επί του παρόντος στη διαδικασία έκδοσης της δικής της πρότασης. Οι δύο προτάσεις θα πρέπει στη συνέχεια να συγχωνευθούν κατά τη διάρκεια της συνόδου κορυφής ΑΕ-ΕΕ για να διαμορφώσουν μια ολοκληρωμένη στρατηγική που θα ανήκει εξίσου και θα μοιράζεται και από τις δύο πλευρές.

Αναπτυξιακή συνεργασία

Η ΕΕ παραμένει ο μεγαλύτερος χορηγός βοήθειας της Αφρικής. Η αναπτυξιακή συνεργασία διοχετεύεται μέσω διαφορετικών χρηματοδοτικών μέσων. Μέχρι πολύ πρόσφατα, το σημαντικότερο από αυτά ήταν το Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάπτυξης (ΕΤΑ), το οποίο βασίστηκε στη συμφωνία του Κοτονού και δεν ήταν μέρος του κοινού προϋπολογισμού της ΕΕ (βλέπε χωριστό ενημερωτικό δελτίο 5.3.1 για την ανάπτυξη). Το 11ο ΕΤΑ είχε προϋπολογισμό 29,1 δισεκατομμυρίων ευρώ: 24,3 δισεκατομμύρια ευρώ για εθνικά και περιφερειακά προγράμματα συνεργασίας, 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ για συνεργασία εντός των χωρών ΑΚΕ και 1,1 δισεκατομμύρια ευρώ για τον μηχανισμό επενδύσεων ΑΚΕ, τον οποίο διαχειρίζεται η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.

Αυτή η δημοσιονομική δομή άλλαξε ως αποτέλεσμα των διαπραγματεύσεων για το νέο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο της ΕΕ για την διετία 2021-2028 (βλέπε χωριστό ενημερωτικό δελτίο 1.4.3 σχετικά με το θέμα αυτό). Η αναπτυξιακή συνεργασία θα καλυφθεί από το ολοκληρωμένο NDICI (που μετονομάστηκε σε «Παγκόσμια Ευρώπη»), το οποίο αποτελεί χρηματοδοτικό μέσο που περιλαμβάνεται πλήρως στον κοινό προϋπολογισμό της ΕΕ. Αυτό σημαίνει ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα έχει μεγαλύτερες εξουσίες ελέγχου όσον αφορά την κατανομή των κονδυλίων. Η Παγκόσμια Ευρώπη έχει επίσης ενσωματώσει το προηγούμενο μέσο αναπτυξιακής συνεργασίας και το ευρωπαϊκό μέσο γειτονίας, καθώς και το Ευρωπαϊκό Μέσο για τη Δημοκρατία και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα.

Ορισμένες αφρικανικές χώρες που βρίσκονται στο βόρειο τμήμα της Αφρικής, το Κέρας της Αφρικής και οι περιοχές σαχέλ και λίμνη Τσαντ επωφελούνται επίσης από το πρόσφατα δημιουργημένο καταπιστευματικό ταμείο έκτακτης ανάγκης της ΕΕ για την Αφρική. Από τότε που ξεκίνησε το ταμείο, το συνολικό ποσό της χρηματοδότησης που διατέθηκε για τα τρία περιφερειακά παράθυρα έχει αυξηθεί σε σχεδόν 3,6 δισεκατομμύρια ευρώ.

Εμπορικές σχέσεις

Τα κύρια μέσα για την προώθηση του εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και των αφρικανικών περιφερειών είναι οι εμπορικές ρυθμίσεις συμβατές με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου που ονομάζονται «συμφωνίες οικονομικής εταιρικής σχέσης» (ΣΟΕΣ). Ωστόσο, οι διαπραγματεύσεις για τις συμφωνίες αυτές, οι οποίες ξεκίνησαν το 2002, αποδείχθηκαν πιο δύσκολες από ό,τι αναμενόταν. Ως εκ τούτου, προς το παρόν εφαρμόζεται προσωρινά μόνο η ΣΟΕΣ της Κοινότητας Ανάπτυξης ΕΕ-Νότιας Αφρικής (SADC), από τον Οκτώβριο του 2016.

Ρόλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου

Το Κοινοβούλιο έχει μόνιμες διακοινοβουλευτικές αντιπροσωπείες για τις σχέσεις με τις αφρικανικές χώρες και τα θεσμικά όργανα. Το κύριο όργανο στο οποίο το Κοινοβούλιο συνεργάζεται σε τέτοια θέματα είναι η Κοινοβουλευτική Συνέλευση Ίσης Εκπροσώπησης ΑΚΕ-ΕΕ, η οποία διαδραματίζει θεμελιώδη ρόλο στην ενίσχυση των σχέσεων μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της ΑΚΕ και συνεδριάζει δύο φορές το χρόνο. Η τελευταία σύνοδος ολομέλειας πραγματοποιήθηκε εξ αποστάσεως και πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2020.

Το Κοινοβούλιο έχει επίσης αναπτύξει μορφές κοινοβουλευτικής συνεργασίας με την Αφρικανική Ένωση μέσω της αντιπροσωπείας του για τις σχέσεις με το Παναφρικανικό Κοινοβούλιο (PAP), η οποία ιδρύθηκε το 2009. Η τελευταία διακοινοβουλευτική συνάντηση EP-PAP πραγματοποιήθηκε τον Νοέμβριο του 2020 στις Βρυξέλλες.

Αντικατέστησε την κοινοβουλευτική σύνοδο ΤΟΥ ΕΚ-ΠΑΠ, η οποία αναβλήθηκε λόγω της αναβολής της διακυβερνητικής συνόδου ΑΕ-ΕΕ. Οι κοινοβουλευτικές σύνοδοι συχνά συνοδεύουν τις διακυβερνητικές συνόδους κορυφής, με τις κοινοβουλευτικές συνόδους κορυφής να εκδίδουν κοινή δήλωση απευθείας στους αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων στην αρχή κάθε διακυβερνητικής συνόδου κορυφής.

Τα θέματα της διακοινοβουλευτικής συνάντησης του φθινοπώρου 2020 ήταν:

Αξιολόγηση της εταιρικής σχέσης ΑΕ-ΕΕ και συμβατότητα των νέων προτάσεων εταιρικής σχέσης με τα επιτεύγματα της υφιστάμενης κοινής στρατηγικής Αφρικής-ΕΕ·
Συνεργασία για τη μετανάστευση, τον εκτοπισμό και το άσυλο και την κινητικότητα των νέων στην Αφρική·

Ειρήνη και ασφάλεια, ιδίως ο χάρτης πορείας για τη ναυαρχίδα της ΑΕ «Σιγή των όπλων μέχρι το 2020»·

Μηχανισμός για την επίτευξη της ισότητας των φύλων σε όλους τους τομείς της ζωής μέσω της εξάλειψης όλων των μορφών διακρίσεων και βίας κατά των γυναικών και των κοριτσιών.

Η ΕΕ έχει επίσης στενές διμερείς κοινοβουλευτικές σχέσεις με τη Νότια Αφρική, οι οποίες ενισχύθηκαν το 2007 από τη στρατηγική εταιρική σχέση ΕΕ-Νότιας Αφρικής – τη μοναδική διμερή στρατηγική εταιρική σχέση της ΕΕ με μια αφρικανική χώρα. Η τελευταία διακοινοβουλευτική συνάντηση πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο-Νοέμβριο του 2018 στο Κέιπ Τάουν (Νότια Αφρική).

ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ

Τελευταία άρθρα