Σε κρίσιμο διπλωματικό και επιχειρησιακό σταυροδρόμι βρίσκεται η επανεκκίνηση των ερευνών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, καθώς η ελληνική NAVTEX προκάλεσε άμεση αντίδραση από την Τουρκία. Η Αθήνα απορρίπτει κατηγορηματικά την άποψη ότι απαιτείται τουρκική άδεια, ενώ η Γαλλία επιχειρεί να λειτουργήσει ως δίαυλος επικοινωνίας, ώστε οι εργασίες να συνεχιστούν χωρίς νέα ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ελληνική NAVTEX και η τουρκική αντι-NAVTEX
Η αλληλουχία των εξελίξεων ξεκίνησε με την ολοκλήρωση από τις ελληνικές αρχές της διαδικασίας αδειοδότησης για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου στο πλαίσιο του GSI. Μετά τη θετική γνωμοδότηση της αρμόδιας διυπουργικής επιτροπής, εκδόθηκε η σχετική απόφαση και ακολούθησε η NAVTEX για το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo, το οποίο έχει αναλάβει τις ερευνητικές εργασίες.
Η ελληνική NAVTEX 1411/26, που εκδόθηκε από τον σταθμό του Ηρακλείου, αφορά δραστηριότητες για την εγκατάσταση του υποβρύχιου καλωδίου σε διαδρομή από την Κρήτη προς την Ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, εκδόθηκε κυπριακή NAVTEX για τις εργασίες εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης.
Η Άγκυρα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26 από τον σταθμό της Αττάλειας, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής των εργασιών βρίσκεται εντός της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί. Η τουρκική πλευρά ανέφερε επίσης ότι δεν έχει δώσει συγκατάθεση για τις ερευνητικές δραστηριότητες και ζήτησε τον συντονισμό αντίστοιχων ενεργειών με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές.
Η Αθήνα διαχωρίζει την ενημέρωση από την άδεια
Κεντρικό σημείο της ελληνικής θέσης είναι η διάκριση ανάμεσα στην επιχειρησιακή ενημέρωση για λόγους ασφάλειας της ναυσιπλοΐας και στην υποβολή αιτήματος αδειοδότησης. Σύμφωνα με ελληνική διπλωματική πηγή, η αναφορά της Άγκυρας σε διαδικασία εξασφάλισης συγκατάθεσης δεν αποδεικνύει ότι έχει ζητηθεί τουρκική άδεια.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι οι εργασίες πραγματοποιούνται βάσει των προβλεπόμενων ελληνικών και κυπριακών διαδικασιών και ότι καμία επικοινωνία με την Τουρκία δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Ελλάδα θεωρεί ότι ασκεί δικαιώματα που απορρέουν από το διεθνές δίκαιο.
Η τουρκική ανακοίνωση χρησιμοποιεί διαφορετικές διατυπώσεις, χαρακτηρίζοντας τις δραστηριότητες «χωρίς άδεια» και αναφερόμενη παράλληλα σε συγκατάθεση που, κατά την Άγκυρα, δεν έχει ακόμη εξασφαλιστεί. Η επιλογή των όρων αυτών επιτρέπει στην Τουρκία να προβάλλει τη θέση ότι οι εργασίες προϋποθέτουν τη δική της έγκριση, χωρίς να διευκρινίζει πλήρως το περιεχόμενο της προηγούμενης επικοινωνίας.
Ο ρόλος της Γαλλίας και η επικοινωνία με την Άγκυρα
Η γαλλική πλευρά έχει αναλάβει ιδιαίτερα ενεργό ρόλο στο παρασκήνιο, επιδιώκοντας να αποτραπεί μια επανάληψη της έντασης που σημειώθηκε στην περιοχή της Κάσου το καλοκαίρι του 2024. Η εταιρεία Nexans, που συμμετέχει στην κατασκευή και εγκατάσταση του καλωδίου, έχει ολοκληρώσει τις απαραίτητες διαδικασίες με τις ελληνικές αρχές, ενώ το Παρίσι αξιοποιεί τους διαύλους επικοινωνίας του με την Άγκυρα.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να υπάρχει ενημέρωση προς την Τουρκία για την πορεία του πλοίου, τις περιοχές εργασιών και την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Εξίσου κρίσιμο είναι η ενημέρωση αυτή να μη διατυπωθεί με τρόπο που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αίτημα έγκρισης.
Η ίδια επικοινωνία ενδέχεται να ερμηνεύεται διαφορετικά από τις δύο πλευρές: ως τεχνική γνωστοποίηση από τη γαλλική πλευρά και ως διαδικασία συναίνεσης από την τουρκική. Η ελληνική διπλωματία παρακολουθεί στενά τις διατυπώσεις, καθώς οποιοδήποτε προηγούμενο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μελλοντικά στις τουρκικές διεκδικήσεις.
Ο χάρτης των τουρκικών διεκδικήσεων
Η τουρκική αντι-NAVTEX παραπέμπει στο έγγραφο A/74/757, το οποίο κατατέθηκε στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020 και αποτυπώνει μονομερώς τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί η Άγκυρα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Με βάση την ελληνική παρουσίαση, οι τουρκικές αξιώσεις εκτείνονται έως τα όρια των ελληνικών χωρικών υδάτων στην Κρήτη, την Κάσο και την Κάρπαθο, ενώ στην περιοχή της Ρόδου φέρονται να εισέρχονται ακόμη και σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Η Τουρκία επιδιώκει να περιορίσει την επήρεια των ελληνικών νησιών στην οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών, δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στις ηπειρωτικές ακτές της.
Η κατάθεση χαρτών και συντεταγμένων στον ΟΗΕ αποτελεί καταγραφή μονομερούς διεκδίκησης και δεν συνιστά διεθνή αναγνώριση των ορίων που προβάλλονται. Η Ελλάδα απορρίπτει τις τουρκικές θέσεις και υποστηρίζει ότι τα ελληνικά νησιά διαθέτουν δικαιώματα σε θαλάσσιες ζώνες σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Η Κάσος στο επίκεντρο
Η περιοχή της Κάσου έχει ιδιαίτερη συμβολική και επιχειρησιακή σημασία, καθώς εκεί είχε σημειωθεί σοβαρή εμπλοκή κατά τις έρευνες του ιταλικού πλοίου Ievoli Relume το 2024. Η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων είχε τότε προκαλέσει έντονη διπλωματική κινητικότητα και διακοπή των εργασιών.
Οι νέες έρευνες αναμένεται να ξεκινήσουν εντός ελληνικών χωρικών υδάτων, όπου δεν τίθεται ζήτημα τουρκικής δικαιοδοσίας. Η πιο δύσκολη φάση θα προκύψει όταν το γαλλικό πλοίο κινηθεί πέραν των έξι ναυτικών μιλίων, σε περιοχές χωρίς συμφωνημένη οριοθέτηση και εντός των ζωνών που η Άγκυρα θεωρεί ότι εμπίπτουν στις διεκδικήσεις της.
Το επόμενο κρίσιμο στάδιο
Παρά τη σκληρή ρητορική, η Αθήνα δεν θεωρεί δεδομένη την επανάληψη μιας κρίσης αντίστοιχης με εκείνη του 2024. Η γαλλική διπλωματική προεργασία δημιουργεί, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, περιθώριο ώστε η αντιπαράθεση να παραμείνει στο επίπεδο των ανακοινώσεων και των NAVTEX.
Ωστόσο, η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να προεξοφληθεί. Το κρίσιμο τεστ θα είναι η συμπεριφορά όλων των πλευρών όταν οι έρευνες περάσουν σε περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις. Η Ελλάδα έχει διαμηνύσει ότι δεν θα ζητήσει τουρκική άδεια για το έργο και ότι οποιαδήποτε απόπειρα παρεμπόδισης θα αντιμετωπιστεί και σε επιχειρησιακό επίπεδο.
Το έργο έχει ευρωπαϊκή και ενεργειακή διάσταση, καθώς συνδέεται με την άρση της ηλεκτρικής απομόνωσης της Κύπρου και τη δημιουργία νέων υποδομών στην Ανατολική Μεσόγειο. Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι διπλό: να συνεχιστούν οι εργασίες και ταυτόχρονα να μην προκύψει προηγούμενο που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση τουρκικού δικαιώματος έγκρισης στις θαλάσσιες ζώνες της περιοχής.