Νέο τρόπο υπολογισμού των δημοτικών τελών για τις επιχειρήσεις προωθεί το σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω», με τη χρέωση να συνδέεται περισσότερο με την ποσότητα και το είδος των απορριμμάτων που παράγονται. Ο οδηγός εφαρμογής της ΡΑΑΕΥ αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος Νοεμβρίου, ώστε οι δήμοι να αποκτήσουν ένα πρακτικό πλαίσιο για την εφαρμογή του μέτρου.
Ποιοι θα ενταχθούν πρώτοι
Το πρώτο πεδίο εφαρμογής αναμένεται να είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις, κυρίως τα ξενοδοχεία και οι επιχειρήσεις εστίασης. Πρόκειται για δραστηριότητες που παράγουν μεγάλες ποσότητες αποβλήτων και μπορούν ευκολότερα να οργανώσουν χωριστή συλλογή για τα σύμμεικτα, τα βιοαπόβλητα και τα ανακυκλώσιμα υλικά.
Η διαδικασία θα ξεκινά με απογραφή από τον δήμο. Θα καταγράφονται η ποσότητα και το είδος των απορριμμάτων κάθε επιχείρησης, ο διαθέσιμος χώρος για κάδους και η απαιτούμενη συχνότητα αποκομιδής. Ένα ξενοδοχείο μπορεί να χρειάζεται ξεχωριστή συλλογή για μεγάλες ποσότητες υπολειμμάτων τροφίμων, ενώ ένα μικρό κατάστημα σε στενό δρόμο ενδέχεται να εξυπηρετείται με σακούλες ή από κεντρικό σημείο απόρριψης.
Στη συνέχεια, το δημοτικό συμβούλιο θα αποφασίζει ποιες επιχειρήσεις θα ενταχθούν και ποιο μοντέλο συλλογής θα εφαρμοστεί. Η υποχρέωση προβλέπεται ήδη από τον ν. 4819/2021. Από την 1η Ιανουαρίου 2023 αφορά, μεταξύ άλλων, δήμους άνω των 10.000 κατοίκων και απόβλητα που προέρχονται από βιομηχανικές εγκαταστάσεις και κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα άνω των 100 κλινών. Για τις επιχειρήσεις μαζικής εστίασης σε δήμους άνω των 20.000 κατοίκων προβλέπεται εφαρμογή, εφόσον λειτουργεί μονάδα επεξεργασίας βιοαποβλήτων.
Από τα τετραγωνικά μέτρα στην πραγματική χρήση
Το νέο μοντέλο διαφοροποιείται από την πρακτική των ενιαίων τελών με βάση κυρίως την επιφάνεια ή την κατηγορία μιας επιχείρησης. Δύο επιχειρήσεις παρόμοιου μεγέθους μπορεί σήμερα να καταβάλλουν αντίστοιχα τέλη, ακόμη και αν η μία παράγει πολλαπλάσια απορρίμματα. Με το «Πληρώνω όσο πετάω», ο λογαριασμός θα αποτελείται από σταθερό και μεταβλητό μέρος.
Το σταθερό μέρος θα καλύπτει τη βασική υπηρεσία που παρέχει ο δήμος, ενώ το μεταβλητό θα συνδέεται με τη χρήση. Ο υπολογισμός μπορεί να βασίζεται στον αριθμό των αποκομιδών, στις ειδικές σακούλες που χρησιμοποιεί η επιχείρηση ή, όπου υπάρχει εξοπλισμός ζύγισης, στο βάρος των αποβλήτων.
Σε οικονομική μελέτη της ΕΠΤΑ για μεγάλο αστικό δήμο αναφέρθηκε ενδεικτικά κόστος περίπου 8 ευρώ για την αποκομιδή κάδου σύμμεικτων απορριμμάτων χωρητικότητας 240 λίτρων. Η τιμή αφορά τη συγκεκριμένη μελέτη και δεν αποτελεί ενιαίο τιμολόγιο για όλους τους δήμους. Ενδεικτικά αναφέρθηκε επίσης ότι το σταθερό μέρος θα μπορούσε να αντιστοιχεί στο 60%-70% των σημερινών τελών, χωρίς το ποσοστό αυτό να είναι υποχρεωτικό.
Κάθε δήμος θα πρέπει να υπολογίσει το πραγματικό κόστος της υπηρεσίας, να καθορίσει τις τιμές ανά ρεύμα αποβλήτων και να διασφαλίσει ότι τα έσοδα καλύπτουν τις σχετικές δαπάνες. Τα σύμμεικτα αναμένεται να έχουν την υψηλότερη χρέωση, ενώ τα ανακυκλώσιμα και, σε αρκετές περιπτώσεις, τα βιοαπόβλητα μπορεί να έχουν χαμηλή ή μηδενική επιβάρυνση. Ωστόσο, η τελική τιμολόγηση θα καθορίζεται από κάθε δήμο.
Κίνητρα για τη χωριστή συλλογή
Η χωριστή διαλογή μπορεί να μειώνει το κόστος για τις επιχειρήσεις, καθώς τα καθαρά ρεύματα αποβλήτων είναι πιθανό να τιμολογούνται χαμηλότερα από τα σύμμεικτα. Επιπλέον, οι δήμοι μπορούν να προβλέπουν εκπτώσεις στα τέλη ως ανταμοιβή για την ορθή οργάνωση της ανακύκλωσης και της συλλογής βιοαποβλήτων.
Στον Δήμο Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης, όπου το σύστημα εφαρμόζεται από το 2025 σε μεγάλα ξενοδοχεία και επιχειρήσεις εστίασης, χρησιμοποιούνται αποκλειστικοί κάδοι με ταυτοποίηση και ζύγιση. Η μεταβλητή χρέωση συνδέεται με τις αποκομιδές και τα κιλά, ενώ η συχνότητα προσαρμόζεται στην εποχική λειτουργία των επιχειρήσεων. Για τη χωριστή συλλογή βιοαποβλήτων προβλέπεται έκπτωση έως 50% επί των τελών.
Τρεις τρόποι χρέωσης
Οι δήμοι μπορούν να επιλέξουν διαφορετικές λύσεις, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και επιχείρησης:
- Αποκλειστικοί κάδοι: Η επιχείρηση διαθέτει δικό της κάδο και χρεώνεται ανά άδειασμα ή, όπου υπάρχει ζυγαριά, ανάλογα και με το βάρος των αποβλήτων.
- Ταυτοποιημένες σακούλες: Μικρά καταστήματα χωρίς διαθέσιμο χώρο για κάδο αγοράζουν σακούλες συγκεκριμένης χωρητικότητας και η χρέωση συνδέεται με τον αριθμό που χρησιμοποιούν.
- Έξυπνα σημεία απόρριψης: Ο χρήστης ταυτοποιείται κατά την απόρριψη και η χρέωση υπολογίζεται ανά ρίψη ή προκαθορισμένο όγκο.
Οι λύσεις μπορούν να συνδυάζονται. Ένα ξενοδοχείο μπορεί να διαθέτει αποκλειστικούς κάδους, ενώ ένα μικρό κατάστημα να εξυπηρετείται από σακούλες ή κοινόχρηστο έξυπνο σημείο.
Παραδείγματα από την Ελλάδα και την Ευρώπη
Στην Πάρμα, για κάδο σύμμεικτων απορριμμάτων 240 λίτρων αναφέρθηκε ενδεικτική χρέωση 8,20 ευρώ ανά αποκομιδή. Το σύστημα περιλαμβάνει σταθερό μέρος για τη βασική υπηρεσία και μεταβλητό κόστος για κάθε πρόσθετο άδειασμα, ενώ οι επιχειρήσεις μπορούν να παρακολουθούν τις αποκομιδές και τις χρεώσεις τους μέσω εφαρμογής.
Στην Αμβέρσα, η χρέωση αφορά τα σύμμεικτα και το ρεύμα PMD, δηλαδή πλαστικά, μέταλλα και συσκευασίες ποτών. Το μοντέλο ξεκίνησε με προπληρωμένες σακούλες και αποκλειστικούς κάδους και στη συνέχεια επεκτάθηκε σε κάδους με ζύγιση και έξυπνα σημεία. Στο Μόναχο, οι επιχειρήσεις πληρώνουν ετησίως ανάλογα με την υπηρεσία και τη δυναμικότητα συλλογής που χρειάζονται.
Τα ποσά που αναφέρονται για τις διαφορετικές πόλεις δεν μπορούν να συγκριθούν άμεσα, καθώς αφορούν διαφορετικά συστήματα, μονάδες μέτρησης και περιόδους χρέωσης.
Πότε θα ξεκινήσει η τιμολόγηση
Πριν από την έναρξη των χρεώσεων θα απαιτηθούν απόφαση του δημοτικού συμβουλίου, προμήθεια του απαραίτητου εξοπλισμού και ενημέρωση των επιχειρήσεων. Είναι πιθανό να προηγηθεί δοκιμαστική περίοδος χωρίς χρέωση, ώστε να εντοπιστούν προβλήματα στα δρομολόγια, στην ταυτοποίηση ή στην καταγραφή των αποβλήτων.
Η εφαρμογή στα νοικοκυριά θεωρείται πιο σύνθετη, επειδή θα πρέπει να καταγράφεται με αξιόπιστο τρόπο η συμμετοχή κάθε κατοικίας στη χωριστή συλλογή. Για τον λόγο αυτό, η επέκταση στους οικιακούς χρήστες αναμένεται σε δεύτερη φάση. Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία του συστήματος είναι οι πολίτες και οι επιχειρήσεις να βλέπουν το οικονομικό όφελος της ανακύκλωσης στον λογαριασμό τους.