Την επίσημη και δημόσια απόρριψη του τουρκολιβυκού μνημονίου από τις Ηνωμένες Πολιτείες ζητά το Συμβούλιο Ελληνοαμερικανικής Ηγεσίας (HALC), καλώντας την Ουάσιγκτον να διευκρινίσει ότι η συμφωνία δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων χωρών.
Σε επιστολή προς τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, το HALC υποστηρίζει ότι η πρόσφατη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ είναι λιγότερο σαφής από την αμερικανική θέση του 2019, όταν η συμφωνία είχε χαρακτηριστεί «αντιπαραγωγική και προκλητική».
Κριτική στη στάση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ
Η παρέμβαση της οργάνωσης ακολούθησε την επικύρωση του μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου. Η εξέλιξη επανέφερε στο προσκήνιο τις επιπτώσεις της συμφωνίας στις θαλάσσιες διεκδικήσεις και στις ενεργειακές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το HALC συγκρίνει την αμερικανική προσέγγιση με τη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στις 21 Οκτωβρίου, η ΕΕ, με τη στήριξη και των 27 κρατών-μελών, επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων χωρών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν μπορεί να παράγει έννομες συνέπειες για κράτη που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη. Αντίστοιχες αντιρρήσεις έχουν εκφράσει, σύμφωνα με την επιστολή, η Αίγυπτος και το Ισραήλ.
Αντίθετα, σε απάντησή του στις 22 Οκτωβρίου, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ τάχθηκε υπέρ της επίλυσης των θαλάσσιων διαφορών μέσω διαπραγματεύσεων καλής πίστης και του διμερούς διαλόγου μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, στο πλαίσιο της συμμαχίας τους στο ΝΑΤΟ.
Κατά την εκτίμηση του HALC, η απουσία σαφούς αμερικανικής θέσης ως προς τη νομική ισχύ του μνημονίου μπορεί να εκληφθεί από την Άγκυρα και την Τρίπολη ως σιωπηρή αποδοχή των σχετικών διεκδικήσεων.
Οι αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις γύρω από την Κρήτη
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις δραστηριότητες αμερικανικών ενεργειακών εταιρειών στις θαλάσσιες περιοχές γύρω από την Κρήτη. Το HALC επικαλείται τις συμβάσεις που υπέγραψε τον Φεβρουάριο η Chevron για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων σε τέσσερις υπεράκτιες περιοχές στην Ελλάδα, με ποσοστό συμμετοχής 70%. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα οικόπεδα «Νότια Κρήτη 1» και «Νότια Κρήτη 2».
Η Λιβύη έχει διαμαρτυρηθεί επισήμως για τις ελληνικές έρευνες στις συγκεκριμένες περιοχές, ενώ το τουρκικό υπουργείο Άμυνας έχει υποστηρίξει ότι τα οικόπεδα της Chevron επικαλύπτονται με θαλάσσια ζώνη που το τουρκολιβυκό μνημόνιο αποδίδει στη Λιβύη.
Στην επιστολή γίνεται επίσης αναφορά στην ExxonMobil, η οποία διαθέτει δικαιώματα έρευνας ως διαχειρίστρια σε δύο θαλάσσια οικόπεδα δυτικά και νοτιοδυτικά της Κρήτης. Στις περιοχές αυτές έχουν πραγματοποιηθεί σεισμικές έρευνες από το 2022.
Το HALC συνδέει τις επενδύσεις αυτές με την ευρωπαϊκή προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και με την ευρύτερη ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο. Υποστηρίζει ότι η αμφισβήτηση των θαλάσσιων ορίων αυξάνει την αβεβαιότητα για εταιρείες που καλούνται να επενδύσουν σημαντικά κεφάλαια σε έρευνες μεγάλου βάθους.
Η σημασία της βάσης στη Σούδα
Η οργάνωση επεκτείνει την επιχειρηματολογία της και στον τομέα της ασφάλειας, υπογραμμίζοντας τη στρατηγική σημασία της αμερικανικής ναυτικής εγκατάστασης στη Σούδα. Η βάση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες υποδομές των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ στην Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με το HALC, οι προσπάθειες αμφισβήτησης της θαλάσσιας δικαιοδοσίας γύρω από την Κρήτη επιβαρύνουν το περιβάλλον ασφαλείας στην περιοχή και ενδέχεται να επηρεάσουν αμερικανικά αμυντικά συμφέροντα.
Για τον λόγο αυτό, το Συμβούλιο καλεί τον Μάρκο Ρούμπιο να επιβεβαιώσει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας βάσει του διεθνούς δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των θαλάσσιων ζωνών που παράγουν τα νησιά. Ζητά επίσης να καταστεί σαφές προς την Άγκυρα και την Τρίπολη ότι μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις δεν πρέπει να εμποδίζουν τις νόμιμες ερευνητικές δραστηριότητες αμερικανικών εταιρειών.
Παράλληλα, το HALC προτείνει στενότερο συντονισμό της Ουάσιγκτον με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους περιφερειακούς εταίρους, ώστε να διαμορφωθεί κοινή στάση απέναντι στο μνημόνιο. Όπως τονίζει, η Τουρκία και η Λιβύη δεν πρέπει να δημιουργήσουν τετελεσμένα εις βάρος της Ελλάδας, των αμερικανικών συμφερόντων ασφαλείας και των εταιρειών που δραστηριοποιούνται νόμιμα στα ελληνικά ύδατα.